Banki komercyjne na rynku pieniężnym

Bank jest instytucją pośredniczącą w kontaktach między kredytodawcami i kre­dytobiorcami oraz nastawioną na zysk. Banki komercyjne zarabiają pieniądze dzięki udzielaniu pożyczek według wyższej stopy procentowej niż stopa płaco­na za uzyskiwanie i utrzymywanie depozytów. Sytuacja finansowa banku znajduje swoje odbicie w jego bilansie. Bilans to zestawienie aktywów i pasywów. Aktywa są to wszelkiego rodzaju należności, posiadane papiery wartościowe oraz inny majątek będący własnością banku. Pasywa są to wszelkiego rodzaju zobowiązania w stosunku do innych pod­miotów gospodarczych i instytucji, które zdeponowały swoje walory. Różnica pomiędzy wartością aktywów i pasywów nazywa się warto­ścią czystą (net worth). Dla każdego banku aktywa zawsze będą równać się pa­sywom powiększonym o wartość czystą. Bilanse banków mogą być sporządzane w różnych przekrojach i z różnym stopniem szczegółowości. W Polsce stosowany jest m.in. układ z podziałem na należności od sektora finansowego, sektora budżetowego i sektora niefinan­sowego (przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe) oraz zobowiązania wobec tych trzech sektorów. Nas bardziej interesuje układ dostosowany do potrzeb analizy procesów pieniężnych. Typowe pozycje bilansu banku komercyjnego Aktywa (środki własne) Pasywa (długi i zobowiązania) y)Pogotowie kasowe z)Rezerwy obowiązkowe aa)Pożyczki terminowe i hipoteczne bb)Obligacje państwowe cc)Inne obligacje i papiery wartościowe dd)Aktywa rachunków obrotowych ee)Depozyty płatne na żądanie w innych bankach ff)Pozostałe aktywa Kapitały własne Wkłady płatne na żądanie (rachunki bieżące) Wldady oszczędnościowe Wkłady terminowe Wkłady międzybankowe Pozostałe pasywa Razem aktywa Razem pasywa W strukturze aktywów w bankach komercyjnych USA około 65% stano­wią udzielone różnego rodzaju pożyczki, około 8% posiadane papiery wartościowe, a zaledwie 1% — gotówka w kasie. W strukturze pasywów dominują wkłady terminowe — około 30—35%, wkłady na żądanie — około 20% i wkłady oszczędnościowe — około 18—20%. Stosunek środków własnych do środków obcych po stronie pasywów kształtuje się w bankach komercyjnych w granicach od 3 do 10%. Dlatego wszystkie banki muszą zabiegać o duży i możliwie stały dopływ środków ob­cych w formie różnego rodzaju wkładów, gdyż to decyduje o rozmiarach ich działalności pożyczkowej oraz o obrotach papierami wartościowymi. Wkłady na rachunkach bieżących stanowią główne rezerwy kasowe przed­siębiorstw, władzy centralnej, urzędów, stowarzyszeń, osób prawnych i fizycz­nych. Są one uzupełnieniem zasobów posiadanego pieniądza gotówkowego i służą jako techniczna podstawa operacyjna do dokonywania rozliczeń bezgo­tówkowych między przedsiębiorstwami i instytucjami. Wkłady na rachunkach terminowych odpowiadają czasowo wolnym sumom pieniężnym przedsię­biorstw i instytucji o z góry ustalonym przeznaczeniu. Okresy, na jakie bank może udzielać pożyczek lub dokonywać własnych lokat, muszą być zharmonizowane z terminami, na jakie wkłady zostały mu powierzone. Wkłady na rachunkach bieżących mogą być przeznaczone tylko na pożyczki krótkoterminowe. To zapewnia płynność pieniądza, czyli zdolność do wypłacania wkładów na każde żądanie. Wkłady na rachunkach terminowych stanowią postawę do udzielania kre­dytów na dłuższe okresy. Są one oprocentowane w zależności od terminu wy­powiedzenia. Wysokość stopy procentowej, płaconej przez banki komercyjne od poszczególnych rodzajów wkładów terminowych, jest zwykłe regulowana przez bank centralny. Stosunek wkładów terminowych do wkładów na rachunkach bieżących może układać się różnie w poszczególnych bankach. Oscyluje on na ogół w gra­nicach 30—50%, chociaż mogą występować odchylenia w górę lub w dół od po­danego przedziału. Każdy bank komercyjny jest zainteresowany zwiększeniem Typowe pozycje bilansu banku centralnego Aktywa (środki własne) Pasywa (długi i zobowiązania) 1. Zapasy w złocie 1. Pieniądz rezerwowy 2. Należności zagraniczne 2. Gotówka w obiegu 3. Udzielone kredyty 3. Obowiązkowe lokaty banków budżetowi państwa 4. Dobrowolne lokaty banków i instytucji innym bankom komercyjnym publicznych 4. Papiery wartościowe 5. Rachunki wałutowe (obligacje, weksle) 6. Pozostałe pasywa 5. Pozostałe aktywa Razem aktywa Razem pasywa stosunku wkładów terminowych do wkładów na rachunkach bieżących, gdyż to zapewnia mu znacznie większą swobodę w polityce kredytowej. W strukturze aktywów banku centralnego USA (zwanego Systemem Re­zerwy Federalnej) dominującą pozycję zajmują papiery wartościowe rządu, któ­rych udział w ogólnej sumie aktywów kształtuje się w granicach 75—80%. Za­pasy w złocie szacowane są na około 5%, zaś pożyczki na rzecz innych instytu­cji depozytowych kształtują się w granicach 4—6% aktywów. Po stronie pasywów dominującą pozycję zajmuje gotówka w obiegu jako zobowiązanie banku centralnego wobec wszystkich faktycznych i potencjalnych posiadaczy pieniądza. Bank centralny nadaje walucie krajowej moc prawną i zo­bowiązuje się do utrzymania względnej stabilizacji jej siły nabywczej, chociaż już nie gwarantuje jej wymienialności na złoto. Jak wynika ze struktury aktywów i pasywów, bank centralny nie ma bez­pośrednich kontaktów finansowych ani z gospodarstwami domowymi, ani z przedsiębiorstwami. Jest to sfera działania banków komercyjnych.