Efekt dochodowy i substytcyjny

Zanalizujmy obecnie efekty obniżki cen bez zmiany relacji cen dóbr W i M przy założeniu, że wysokość nominalnego dochodu konsumenta jest stała. Wzrośnie z tego tytułu dochód realny konsumenta, mimo że dochód nominal­ny się nie zmienił. Lima budżetu przesunie się wówczas równoległe z pozycji AB na pozycję A”B” (linia przerywana). W rezultacie uzyskujemy nowy punkt styczności linii bu­dżetu z krzywą obojętności i4 w punkcie D. Przejście z punktu równowagi E do nowego punktu równowagi D ilustruje efekt dochodowy spowodowany taką ob­niżką cen obu dóbr, iż relacja między nimi nie ulegnie zmianie. Tym samym nie zmieni się struktura nabywanych dóbr W oraz M. Przy wyższym dochodzie real­nym konsument znajdzie się na wyżej położonej krzywej obojętności 14. gdyż będzie mógł więcej kupić zarówno dobra M. jak i W. Suma zadowolenia (uży­teczności całkowitej) konsumenta także wzrosła. Załóżmy obecnie, że zmieniły się relacje cen obu dóbr, gdyż obniżona została cena dobra M przy nie zmienionej cenie dobra W. Linia budżetu zmieni swoje położenie z AB do AC. Przy nowych relacjach cen i stałym dochodzie no­minalnym punkt D staje się dla konsumenta nieosiągalny, gdyż nie mieści się w granicach rozporządzalnego dochodu. Pod wpływem zmiany relacji cen kon­sument będzie zainteresowany zmianą struktury zakupów. Kupi on więcej do­bra M. którego cena spadła, ale równocześnie zmniejszy zakupy dobra W. któ­rego cena się nie zmieniła. Pod wpływem zmiany relacji cen obu dóbr konsu­ment dokona substytucji, czyli zastąpienia pewnej ilości dobra W zwiększoną ilością dobra M w tym celu, aby osiągnąć nowy punkt równowagi S dostoso­wany do zmienionych warunków wyboru. Przy efekcie dochodowym konsument może nabyć więcej obu dóbr, zaś przy efekcie substytucyjnym zwiększone zakupy jednego dobra wymagają od­powiedniego zmniejszenia zakupów innego dobra. W ten sposób teoria równo­wagi konsumenta dodatkowo objaśnia prawo popytu będące jednym z istotnych elementów mechanizmu rynkowego. Dokładniejsze zbadanie drugiej strony tego mechanizmu związanego z prawem podaży wymaga zapoznania się z teorią funkcjonowania przedsiębiorstwa.