Krótkookresowe skutki gospodarki otwartej

W krótkim okresie, tzn. przy założeniu danego aparatu wytwórczego, handel zagraniczny wywiera istotny wpływ na kształtowanie się globalnego popy­tuPg. Po uwzględnieniu salda bilansu handlowego, znane już nam równanie, określające wielkość wytworzonego dochodu narodowego od strony czynni­ków popytowych, przybierze postać: Pg K+I+G+(Ex-1m)Y, gdzie: (Ex - Im) — saldo bilansu handlowego, czyli różnica między ekspor­tem a importem Ex a importem Im w ciągu roku w danej gospodarce narodowej. Eksport wchodzi w skład globalnego popytu, ponieważ reprezentuje on część (i to nieraz dość znaczną) popytu zagranicznego na dobra krajowe. Import zaś oznacza, że pewna część dochodów krajowych zostaje wydana na zakup dóbr pochodzących z zagranicy. Z punktu widzenia globalnych wydatków kształtujących wielkość dochodu narodowego import można traktować, jak zmniejszenie globalnego popytu na dobra i usługi produkcji krajowej. Dlatego łączną sumę wydatków na import odejmujemy od sumy wydatków na cele konsumpcyjne K, inwestycyjne I oraz wydatków rządowych G. Z podanego równania wynika, że dodatnie saldo bilansu handlowego (E~ > I,,~) może wpływać korzystnie na poziom dochodu narodowego w kraju. Nadwyżkę eksportu nad importem można bowiem traktować jako pewną formę inwestycji zagranicznych, która powiększa rezerwy dewizowe kraju. Wpływ salda bilansu handlowego na poziom popytu globalnego i poziom wytwarzane­go dochodu narodowego ilustruje poniższy wykres: Przy danym poziomie wydatków konsumpcyjnych K, inwestycyjnych I oraz wydatków rządowych G wielkość nadwyżki eksportu nad importem decy­duje o przyroście dochodu narodowego. Jeżeli kraj jest zadłużony, to nadwyżka eksportu nad importem jest wyko­rzystywana do spłacania zaciągniętych w przeszłości długów i należnych z tego tytułu procentów. Jeśli kraj nie jest zadłużony, wówczas nadwyżkę dewizową można loko­wać w bankach międzynarodowych i osiągać z tego tytułu dochody w formie procentów. Przy ujemnym bilansie handlowym (E~ Im) obserwujemy zjawiska od­wrotne. Krzywa popytu globalnego może znaleźć się poniżej krzywej K + I + G i wówczas dochód narodowy spadnie. Towarzyszy temu zmniejsza­nie się rezerw dewizowych kraju, a w przypadku gdy część importu jest finan­sowana kredytami zagranicznymi, zwiększa się zadłużenie kraju, które obciąży społeczeństwo kosztami obsługi długu w przyszłości. Wynika stąd wniosek, że w warunkach niepełnego wykorzystania zdolno­ści produkcyjnych nadwyżka eksportu nad importem jest na ogół zjawiskiem korzystnym dla kraju, gdyż pobudza wzrost dochodu narodowego i wzrost za­trudnienia. Nadwyżka zaś importu nad eksportem działa depresyjnie i może na­wet przyczynić się do wzrostu bezrobocia w kraju. Efekt taki występuje, gdy analizujemy wpływ importu na popyt krajowy i wzrost dochodu narodowego przy danym aparacie produkcyjnym. Należy jednocześnie uwzględnić, że nadwyżka eksportu nad importem (czyli dodatnie saldo handlu zagranicznego) powoduje zmniejszenie rozdys­ponowanego produktu krajowego brutto. W kraju do podziału pozostaje mniej dóbr i usług o wielkość nadwyżki bilansu handlowego. W przypadku ujemnego salda bilansu handlu zagranicznego, rozdyspono­wany produkt krajowy będzie większy od wytworzonego w kraju, bo­wiem nadwyżka importu nad eksportem powiększa sumę dóbr i usług wytwo­rzonych w kraju. Różnica między wartością eksportu a wartością importu, przeliczona na walutę danego kraju po obowiązującym kursie wymiennym, wynika nie tylko z różnicy wolumenu towarów i usług, ale także ze zmian relacji ternis of trade. Gdy wskaźniki terms of trade kształtują się powyżej 100, oznacza to, że ceny towarów eksportowanych rosną szybciej od cen towarów importowanych, co wpływa korzystnie na bilans handlowy i bilans płatniczy kraju. Gdy wskaźniki terms of trade kształtują się poniżej 100, wówczas kraj na tym traci, gdyż do zakupienia tego samego importu musi eksportować coraz więcej własnych towarów. Pogarsza się z tego tytułu bilans handlowy i bi­lans płatniczy. W przypadku gdy terms of trade równa się 100, informuje nas, że relacje cen towarów w eksporcie i imporcie się nie zmieniały. Na eksport i import trzeba jednak patrzeć nie tylko od strony krótkookreso­wych efektów popytowych, zmian relacji cen oraz zmian w wielkości rozdyspo­nowanego produktu krajowego brutto, ale także ich wpływu na długofalowy rozwój gospodarczy kraju.