Rynek pieniężny

Rynkiem pieniężnym nazywa się tę część rynków finansowych, na których pożycza się i lokuje środki pieniężne o terminach zwrotu do jednego roku. Rynkiem pieniężnym jest rynek międzybankowy, rynek kredytów i lokat krótko­terminowych, rynek różnych krótkoterminowych papierów wartościowych. Na rynku pieniężnym działają podmioty dysponujące czasowym nadmiarem pieniądza i podmioty cierpiące na czasowy jego niedobór. Rynek ten reguluje więc płynność pieniądza w dyspozycji jego uczestników i w gospodarce jako całości. Rynek pieniężny, wyrównując na bieżąco płynność instytucji finansowych, umożłiwia im utrzymywanie niezbędnych rezerw. Określa on stopy procentowe kredytu krótkoterminowego. Umożliwia bankowi centralnemu oddziaływanie na wielkość podaży pieniądza. Uczestnikami rynku pieniężnego są banki, rząd, samorządy terytorialne, przedsiębiorstwa, instytucje ubezpieczeniowe, rzadziej osoby fizyczne. Największymi pod względem transakcji segmentami rynku pieniężnego są: rynek lokat i pożyczek międzybankowych oraz rynek weksli skarbowych (w Polsce bonów skarbowych). Przedmiotem transakcji na tym rynku są też inne papiery wartościowe, o których dalej. Rynek międzybankowy umożliwia bankom przede wszystkim zarządzanie płynnością. Banki pożyczają sobie wzajemnie płynne rezerwy przekraczające poziom obowiązkowej rezerwy w banku centralnym. W międzynarodowych transakcjach międzybankowych podstawową rolę odgrywa LIBOR (London Interbank Borrowing Offered Rate), to jest stopa procentowa od pożyczek krótkoterminowych oferowanych na londyńskim rynku międzybankowym. Jej odpowiednikiem na rynku polskim jest WIBOR (Warsaw Interbank Borrowing Offered Rate). Jednym z podstawowych instrumentów rynku pieniężnego są weksle skar­bowe (nazywane też bonami lub biletami skarbowymi). Weksel skarbowy jest krótkoterminowym papierem dłużnym, zobowiązaniem skarbu państwa, emitowa­nym przez rząd. Na ogół jest on wprowadzany na rynek przez bank centralny. Jest to forma krótkoterminowego kredytu udzielanego państwu. Termin wykupu weksli skarbowych wynosi zwykle od miesiąca do roku. Są one oprocentowane, przy czym wysokość dochodu jest już wkalkulowa­na w ich cenę sprzedaży. Weksle te są po prostu sprzedawane po cenie odpowiednio niższej od ceny nominalnej. Państwa kapitalistyczne w spo­sób ciągły i na wielką skalę emitują i wykupują weksle skarbowe, z uwagi na to, że terminy uzyskiwanych dochodów państwa nie pokrywają się z terminami wydatków. O ile rynek międzybankowy umożliwia samym bankom zarządzanie płyn­nością, o tyle rynek weksli skarbowych daje taką możliwość także innym podmiotom gospodarczym: przedsiębiorstwom, towarzystwom ubezpieczenio­wym, funduszom inwestycyjnym itd. Gospodarstwa domowe na ogół nie kupują weksli skarbowych ze względu na ich duże nominały. Podmioty gospodarcze mogą nabywać weksle na rynku wtórnym, na którym działają koncesjonowani brokerzy. Bank centralny wykorzystuje weksle skarbowe, kupując i sprzedając je na rynku międzybankowym (są to tzw. operacje otwartego rynku), i przez to jest w stanie na bieżąco regulować podaż pieniądza w gospodarce i wpływać na stopy procentowe. Na rynku pieniężnym występują też inne papiery wartościowe: weksle przedsiębiorstw i osób fizycznych, akcepty bankierskie, certyfikaty depozytowe. Weksel to dokument kredytu krótkoterminowego, zawierający bezwzględne zobo­wiązanie wystawcy do zapłacenia określonej kwoty określonej osobie lub firmie w oznaczonym terminie. Rozróżnia się weksle handlowe, które są rezultatem aktu kupna—sprzedaży towarów na kredyt, oraz weksle finansowe, wystawiane (emito­wane) w celu otrzymania pożyczki od nabywcy weksla. Współcześnie (też w Polsce) weksle są raczej rzadko stosowane, w każdym razie jako sposób pozyskiwania funduszy.