Skutki inflacji

Powstaje pytanie: jakie główne zagrożenia niesie ze sobą inflacja dla gospodar­ki narodowej i społeczeństwa? Każdy przedsiębiorca wie, że inflacja powoduje duże zamieszanie w kalku­lacji kosztów produkcji. Rodzi ona niepewność w przewidywaniu wzrostu real­nych zysków, co wpływa destabilizująco na działalność gospodarczą i zniechę­ca do podejmowania ryzykownych inwestycji. Wzrost stopy inflacji powoduje nieuchronnie wzrost stopy oprocentowania wkładów terminowych, aby w ten sposób skompensować spadek siły nabywczej pieniądza. To z kolei prowadzi do wzrostu oprocentowania kredytów udzielanych na działalność inwestycyjną. Rosnąca stopa procentowa zmniejsza zainteresowanie kredytem inwestycyj­nym, zwłaszcza kredytem długoterminowym, gdyż przedsiębiorcy me mają pewności, czy wzrost cen na ich produkty będzie wystarczający, aby zarobić na znacznie droższy kredyt. Zainteresowanie przedsiębiorców przesuwa się wów­czas z kredytu inwestycyjnego na krótkookresowy kredyt obrotowy. Odbija się to niekorzystnie na budownictwie mieszkaniowym, postępie innowacyjnym i wzroście produkcyjności pracy. Inflacja osłabia także motywacje do zwiększania eksportu, gdyż eksporte­rzy otrzymują wpływy w walucie krajowej, która stopniowo traci na wartości w stosunku do innych walut wymienialnych w krajach o niższej stopie inflacji. Poza tym inflacja wcześniej czy później prowadzi do dewaluacji waluty krajo­wej, która wzmacnia pozycje eksporterów, ale osłabia pozycje importerów. Eksport staje się wprawdzie opłacalny, ale import drożeje, co stanowi z kolei przyczynę dalszego wzrostu cen krajowych. Znaczny wzrost inflacji może wprowadzić duże zamieszanie na rynku pa­pierów wartościowych, co zakłóca sprawne funkcjonowanie całego systemu fi­nansowego kraju. W sumie, rosnąca inflacja pogłębia niepewność jutra i prowadzi do obniżenia realnych dochodów ludności. W okresie osłabionej aktywności gos­podarczej coraz trudniej wywalczyć jest wzrost płac w stopniu kompensu­jącym wzrost cen. Grupy o względnie stałych dochodach nominalnych, jak emeryci, renciści, stypendyści, z reguły tracą, gdyż podwyżki tych dochodów przychodzą z opóźnieniem w stosunku do wzrostu cen i wzrostu kosztów utrzy­mania. Każda inflacja prowadząca do wzrostu cen bez wzrostu produkcji jest zja­wiskiem niepożądanym zarówno przez przedsiębiorców, jak i konsumentów. Jest ona jednak w jakimś stopniu nieunikniona. Nie ma takiego kraju na świe­cie, w którym działałby wolny rynek i nie wzrastałyby ceny w mniejszym lub większym stopniu. Inflacja pełzająca nie rodzi jednak tak negatywnych skut­ków, jak inflacja galopująca. W warunkach kilkuprocentowego wzrostu cen rocznie gospodarka rynkowa może funkcjonować normalnie. Taki ruch cen daje się bowiem przewidzieć i uwzględnić w podejmowanych decyzjach. Najbar­dziej niebezpieczne dla gospodarki są gwałtowne ruchy cen, a wejście gospo­darki w fazę hiperinflacji musi działać destrukcyjnie na gospodarkę i destabili­zująco na stosunki społeczno-polityczne. Powoduje to ucieczkę obcych kapita­łów za granicę, osłabia wiarygodność finansową u wierzycieli i rodzi niską skłonność do inwestowania ze strony rodzimego kapitału, który w tych warun­kach także lokuje swoje zasoby za granicą bądź w innych, bardziej pewnych for­mach. W rezultacie rozkręcająca się inflacja podminowuje mechanizmy roz­wojowe kraju. Żaden rząd na świecie me lekceważy inflacji, nawet tej pełzającej, gdyż za­wsze istnieje niebezpieczeństwo, że może ona przerodzić się w inflację galopu­jącą, a w skrajnych przypadkach — w hiperinflację. Oznacza to wówczas nieu­chronny upadek rządu i przegraną w najbliższych wyborach parlamentarnych tych sił politycznych, które uformowały ten rząd. Powstaje często pytanie: skoro inflacja jest zjawiskiem niepożądanym, kto zatem ponosi winę za wzrost cen? Jeśli inflacja ma charakter popytowy, wówczas za wzrost cen obciąża się od­powiedzialnością rząd, który dopuszcza do nadmiernych wydatków budżeto­wych, bądź bank centralny, który prowadzi zbyt liberalną politykę i zachęca w ten sposób do nadmiernej kreacji pieniądza za pośrednictwem taniego i ła­two dostępnego kredytu. Jeśli inflacja ma charakter kosztowy, wówczas odpowiedzialnością obciąża się związki zawodowe, które wysuwają nadmierne żądania rewindykacyjne dotyczące wzrostu płac. Inflację kosztową mogą też wywoływać wielkie przedsiębiorstwa monopolistyczne, które podnoszą ceny podstawowych su­mwców i dóbr finalnych, co powoduje, że ceny wielu dóbr finalnych i usług rosną. Inflacja jest jednak nie tyle wynikiem błędów popełnianych w polityce fiskalnej, pieniężnej i dochodowej, ile konsekwencją toczącej się między róż­nymi grupami społecznymi walid o podział dochodu narodowego, które wy­muszają decyzje o konsekwencjach inflacyjnych, na czym traci większość spo­łeczeństwa. Wszyscy chcą uniknąć inflacji, ale walcząc o własne, partykularne interesy uruchamiają reakcję łańcuchową, która w efekcie prowadzi do mniej­szego lub większego wzrostu cen. Wolny rynek z nieubłaganą konsekwencją w skali makroekonomicznej równoważy wszystkie procesy dokonujące się zarówno po stronie globalnego popytu, jak i po stronie kosztów wytwarzania, obciążając ich skutkami w sposób nierównomierny różne grupy społeczne. Z reguły cierpią na tym jednostki najsłabsze. Ze względu na negatywne skutki inflacji walka z nią jest jednym z priory­tetów polityki gospodarczej państwa.