Sposoby przeciwdziałania inflacji

Dotychczasowa analiza wskazuje, że nie ma jednoznacznej i powszechnie ak­ceptowanej odpowiedzi na pytanie, jak zwalczać inflację. Zależy to w dużym stopniu od diagnozy przyczyn inflacji, a także od warunków określonego kraju, w jakich występują procesy inflacyjne. Jeśli przyjmiemy hipotezę monetarystów, że inflacja jest zjawiskiem czy­sto pieniężnym, co oznacza, że wzrost cen spowodowany jest przede wszystkim nieodpowiednimi zmianami nominalnej podaży pieniądza, wówczas walka z inflacją sprowadza się do umiejętnej regulacji podaży pieniądza w wy­rażeniu realnym. Można to określić równaniem: M Y ----= -------- P V Lewa strona oznacza realną podaż pieniądza (suma pieniądza podzielona przez przeciętny poziom cen w kraju), zaś prawa strona może być interpretowa­na jako popyt na pieniądz w ujęciu realnym. Jeśli tempo inflacji ustabilizuje się na niskim poziomie, wówczas szybkość obiegu pieniądza będzie stała, zaś realna podaż pieniądza będzie rosła w tempie odpowiadającym popytowi wyni­kającemu ze wzrostu realnego dochodu narodowego Y. Równowaga na rynku pieniężnym wymaga takiego dostosowania nominalnych zasobów pieniądza, aby zrównać je z popytem na jego realne zasoby i zahamować w ten sposób wzrost cen. To rozumowanie monetarystów odnosi się do warunków pełnego wyko­rzystywania zdolności produkcyjnych gospodarki narodowej, naturalnej stopy bezrobocia i sprawnie działającego mechanizmu rynkowego uruchamiającego szybko różne procesy adaptacyjne. Teoria Keynesa odnosząca się do krótkiego okresu zakłada, że w warun­kach niskiego wykorzystania zdolności produkcyjnych wzrost jakichkolwiek składników globalnego popytu będzie wpływał na wzrost realnego docho­du przy nie zmienionym poziomie cen rynkowych. Niebezpieczeństwo infla­cji pojawia się dopiero wówczas, gdy zwiększenie składników globalnego popytu dokonuje się w warunkach występowania „wąskich gardeł” ograni­czających dalszy wzrost produkcji w granicach istniejących zdolności produk­cyjnych. Współczesne teorie neokeynesistowskie zakładają, że wzrostowi realne­go dochodu narodowego towarzyszy więcej niż proporcjonalny wzrost cen na­wet wówczas, gdy zdolności produkcyjne nie są w pełni wykorzystane. Przy­czyny wzrostu cen są bardzo różnorodne i można hamować ten wzrost przez od­powiednie hamowanie wzrostu płac pieniężnych, ograniczanie nadmiernego deficytu budżetowego oraz odpowiednią regulację dopływu pieniądza do obie­gu za pośrednictwem polityki banku centralnego. Rząd stara się przekonać związki zawodowe, aby ich żądania wzrostu płac nie przekraczały wzrostu cen, zaś wzrost płac realnych dokonywał się tylko dzięki wzrostowi wydajności pracy. Rząd może także wprowadzić odpowiedni sposób progresywnego opodatkowania przedsiębiorstw, jeśli zezwalają one na szybszy wzrost płac nominalnych ponad ustalony pułap. Polityka dochodowa może przejściowo obniżyć stopę inflacji, ale na długą metę żaden demokratycz­ny rząd nie jest w stanie zahamować żądań rewindykacyjnych robotników, któ­rzy wcześniej czy później będą się domagać wyrównania wzrostu kosztów za pośrednictwem wzrostu ich płac nominalnych. W krótkim okresie me musi występować ścisły związek między wielko­ścią deficytu budżetowego a wzrostem inflacji. Deficyt budżetowy może być bowiem finansowany pieniądzem znajdującym się w obiegu i ściągniętym bądź w drodze sprzedaży obligacji skarbowych, bądź też zaciągnięcia kredytu w ban­kach komercyjnych. W długim okresie uporczywe finansowanie rosnącego deficytu za pomocą emisji obligacji lub zaciągniętych kredytów może tak znacznie powiększyć zo­bowiązania państwa z tytułu samych należnych odsetek, że rząd będzie musiał uciec się do drukowania pieniędzy papierowych, jeśli nie zostaną podjęte dra­styczne działania fiskalne w celu zmniejszenia deficytu. Ograniczanie deficytu w drodze podwyższania obciążeń podatkowych bądź drastycznych cięć w wy-datkach budżetowych może działać antyinflacyjnie, ale stwarza groźbę spowo­dowania recesji i wzrostu bezrobocia. Tak więc metody finansowania deficytu budżetowego na krótką metę mogą hamować inflację, ale na długą metę taka polityka może powodować rozkręcanie spirali inflacyjnej. Współczesna teoria ekonomii przywiązuje dużą wagę do regulacji dopły­wu pieniądza do obiegu przez bank centralny za pośrednictwem zmiany sto­py rezerw obowiązkowych, która wpływa na możliwość kreacji pieniądza przez banki komercyjne, oraz stopy dyskontowej od kredytu refinansowego, któ­ry wywiera wpływ na wysokość stopy oprocentowania depozytów i kredytów. Za pośrednictwem zmian stopy procentowej bank centralny może wpły­wać zarówno na skłonność do oszczędzania, jak i skłonność do inwestycji, co może sprzyjać lub hamować procesy inflacyjne w zależności od sytuacji gospodarczej kraju i fazy koniunktury. Wreszcie bank centralny za pośrednic­twem polityki otwartego rynku (kupna i sprzedaży papierów wartościowych) może dość skutecznie drenować nadmiar pieniądza i w ten sposób hamować inflację.Mimo różnych możliwości oddziaływania na równowagę na rynku pienięż­nym i towarowym, doświadczenie wykazuje, że me istnieją łatwe rozwiązania eliminujące inflację. We wszystkich krajach mamy do czynienia z mniejszym lub większym wzrostem cen. Znacznie łatwiej jest hamować inflację w krajach gospodarczo rozwiniętych, z rozwiniętą infrastrukturą bankową i rynkiem kapi­tałowym, niż w krajach gospodarczo zacofanych. Wszelkie próby przyspiesze­nia wzrostu gospodarczego oparte na ekspansji inwestycyjnej z reguły brze­mienne są w wysoką inflację. Szczególne zagrożenie wysoką inflacją występuje w krajach postkomunis­tycznych, które w warunkach głębokich dysproporcji gospodarczych, przesta­rzałej technologii, niskiej efektywności gospodarowania, braku infrastruktury bankowej i rynku kapitałowego oraz nieracjonalnej struktury cen wszystkich czynników wytwórczych próbują w krótkim czasie wprowadzić mechanizm rynkowy. Liberalizacja cen, płac, procentów i kursów walut nieuchronnie pro­wadzi do gwałtownego wzrostu cen. Życie w warunkach inflacji jest trudne i kosztowne, ale skoro nie udaje się jej całkowicie zlikwidować, nie pozostaje nic innego, jak umiejętne przystoso­wanie się do życia z inflacją i niedopuszczenie, aby osiągnęła ona rozmiary wy­mykające się spod kontroli rządu.